Euskadi ¿Donde vas? y ¿Porque?

      Euskadi, nora zoaz? zergatik?

      1982ko irailean ECO S.A.k (Komertzio eta Iritzi Ikerlanak) bere bezeroentzat ESTUDIO-MULTIPLE ECO 1 ZKAren lehen liburukia argitaratu eta eskaini zuen Euskadi, nora zoaz? zergatik? (euskal ekonomiaren eta gizartearen klabe estruktural eta dialektikoak) izenburupean. Lehen liburuki horrek CINDU-Euskadiren krisia (Euskadi izeneko industri hiri baten krisi ekonomiko, sozial eta politikoa) titulua zuen. Bestalde, 518 orrialde, 137 taula estatistikoz osatutako eranskina (horietako asko eta asko berezkoak) 24 grafiko eta 21 mapa zituen

      Ikerlanaren aurkezpen-liburuxka edo foiletoan ECO S.A.k adierazten zuenez, atsegin handiz azpimarratzen du "ESTUDIO-MULTIPLEren 1. zenbakian erredaktore-taldeak sortutako eta erabat berriak diren kontzeptu eta erreminta heuristiko batzuen aurkezpena sartzen dela, hau da: BIL-DON KONURBAZIOAren egiaztapen estatistiko eta kartografikoa, CINDU-EUSKADIren (Euskadi izeneko industri hiria) aurkikuntza eta mugaketa, etab"

      ECO S.A.k ikerlanaren autoreekin -Justo DE LA CUEVA eta Margarita AYESTARAN euskal soziologoekin, alegia-, itundutakoaren arabera, hauek testuaren jabetza intelektuala gordeko zuten, argitalpen horretan (Espainian liburuaren salmenta errazteko) ez zen soziologo horien izenik agertuko egile bezala, eta ECO S.A.k testu originaletik argitalpen horretarako komenigarri ez liratekeen atala edo atalak kenduko lituzke. 1985eko irailaren 5ean, Bilboko Gizarte Ikasketetarako Talde Eragilean (GITE) burututako prentsaurrekoan, bi euskal soziologoek beren egiletasuna ezagutzera eman zuten eta, halaber, ECO S.A.ren argitalpenerako kendutako pasarteak zekartzan testuaren repristinazio bat zabaldu zuten.

      Aurkibide osoa (testuaren sintesi edo laburpena izateko idatzia) honako hau da:

      OHAR GARRANTZITSUA: Kontuan izan Euskadi esaten dugunean Hego Euskal Herriari buruz ari garela, hau da, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako probintziez bakarrik.

      CINDU-EUSKADIren krisia (Euskadi izeneko industri hiri baten krisi ekonomiko, sozial eta politikoa).

      Euskadi, nora zoaz? zergatik? (Euskal ekonomiaren eta gizartearen klabe estruktural eta dialektikoak) izeneko lehen liburukia.

      LEHEN ATALA: ITXURALDATUTAKO INGURUNE FISIKO BALDINTZATZAILEA

        1. Ingurune fisikotik hasteak duen abantaila: azalpenaren ulerkuntzaren erraztasuna.

        2. Ingurugiroaren baldintzapenaren izaera estrategikoaren abantaila.

        3. Urbanizazio-prozesuaren azkartasuna, intentsitatea eta hurbiltasuna.

      1. Kapitulua: BIL-DON KONURBAZIOA EDO EUSKADI HIRIA DA.

        4. 100 euskaldunetik 85 hirian bizi da( bi milioi eta laurden, 1981. urtean).

        5. Kevin Lynch-en amesgaiztoa eta Frank Lloyd Wright-en diagnostikoa.

        6. BIL-DON (Bilbo-Donostia) konurbazioan 100 bizkaitar eta gipuzkoarretik 92 pilatzen dira.

        7. BIL-DON konurbazioaren mugaketa eta hazkundea.

        8. BIL-DON konurbazioa 1981.ean eta atzera begirako errepasoa 1930, 1950, 1960, 1970 eta 1975eko errolden arabera.

        9. BIL-DON konurbazioaren udalerrietako biztanle-kopurua: 1981.urtean BIL-DON konurbazioko berrogeita bi udalerri ez ziren 10.000 biztanleko kopurura iristen.

        10. Laudio-Amurrio-Urduña "korridore"aren kasua.

        11. Gernika-Lumo. Oraindik Bizkaian edo Gipuzkoan BIL-DON konurbazioak irentsi ez duen 10.000 biztanle baino gehiagoko "irla" bakarra.

        12. 100 arabarretik 85 eta 100 nafarretik 53 hirian bizi da.Euskal hirien barneko azpisistema.

        13. Gasteiz, espainiar Estatuko txapelduna biztanle-hazkundeari dagokionez.

        14. Iruñeko metropoli-gunea eta Nafarroako hiri batzuk. Nafarroa desberdina da, baina ez hainbeste.

        15. Euskadi hiria da.

      2. Kapitulua:EUSKADIKO URBANIZAZIOAREN PROZESU BAT BATEKO, BIZKOR ETA KAOTIKOA.

        16. Euskadiko biztanleriaren hazkuntza ikusgarria: hogei urtetan (1950-1970) 900.000 euskaldun gehiago.

        17. 1900. urtetik aurrera hogei aldiz biderkatu zen 10.000 biztanle baino gehiago dituen herrietako euskaldunen kopurua.. Hogei urtetan (1950-1970) ia milioi bat biztanletan areagotu da kopuru hori.

        18. 1900. urtean lau euskaldunetik bat bakarrik bizi zen udalerri urbanoan. 1981ean, berriz, lautik hiru biziko dira udalerri urbanoan.

        19. 1981. urtean bi euskaldunetik bat hiri handietan bizi da (50.000 biztanle baino gehiago dituzten hirietan, hain zuzen). 1900. urtean, aldiz, hamar euskaldunetik bakarra bizi zen horrelako hirietan.

        20. Euskadiko udalerri urbanoen hazkundearen zakarkeri eta bizkortzea.

        21. 1981. urtean kilometro karratuko mila biztanle baino gehiago dituzten hemezortzi udalerri. Horietatik zazpik, 5.000 biztanle baino gehiago.

        22. Udalerri urbanoaren kontzeptua eztabaidatuz.

        23. 3.001etik 10.000 biztanle bitartean dituzten euskal udalerri askoren hiri-izaera. 100 euskaldunetik 90 hiritarrak?

      3. Kapitulua: ERAIKINEN ETA ETXEBIZITZA-BLOKEEN UGARITZE HANDIA ETA ANARKIKOA (EUSKAL-GUNEAREN ITXURALDAKETA-SUNTSIKETA).

        24. Hogeita hamar urteren buruan (1950-1981) Historia guztian baino bi bider etxebizitza gehiago egin dira Euskadin.

        25. Muturreko kasu baten adibidea: Eibar eta Ermua.

        26. Santurtzi Zaharraren adibidea.

        27. Euskal gunearen itxuraldaketa-suntsiketa.

      4. Kapitulua: ZERBITZU PUBLIKO ETA SOZIALEN DEFIZIT IKARAGARRIA ETA BERE ZERGATIAK (INBERTSIO PUBLIKOAREN ESKASIA; PROZESUAREN ABIADURA; "GARAPEN-EREDUA").

        28. Zerbitzu publiko eta sozialen gabeziak eta defizitak ez dira berriak eta soilik Euskadiri dagozkionak.

        29. Bilbo Handiaren defizit nagusiak: Beharrezko parke eta lorategien %92, beharrezko kirol-ekipamenduaren %50, soziokulturalaren %37, irakaskuntzaren %32, osasun zerbitzuen %24, sorospen-zerbitzuen %23.

        30. 1974.urtean, ia hogeita hamazazpi mila milioi pezetakoa zen ekipamendu sozialen defizita Euskadin. 1981.urtean, berriz, -egindako kalkuluen arabera- bostehun eta hogeita bost milioikoa izango da defizita, eta, gainera, Bizkaia eta Gipuzkoari dagokionez bakarrik.

        31. Defizitaren zergatiak: inbertsio publikoaren eskasia, prozesuaren abiadura, "garapen-eredua".

      5.Kapitulua: KUTSADURA ETA URBANIZAZIOA. EUSKAL INGURUGIROAREN DEGRADAZIOA.

        32. Lurrazalaren formaren madarikazioa Bilboko itsasadarrean.

        33. EEBBetako Gobernuaren txostena 2000.urteari buruz.

        34. Ur-kutsaduraren eta hirietako jende-pilaketaren arazoak "munduan 2000. urtean".

        35. Bizkaiko biztanleriaren ezohiko hazkundea XIX. mendean, Bilboko itsasadarrean, batez ere.

        36. Bilboko itsasadarraren garbitasun- eta osasun-egoera beldurgarria XIX. mende bukaeran.

        37. Bilboko itsasadarrak hirurehun mila tona polutzaile aireratu 1973.urtean.

      6. Kapitulua: EUSKAL "HIRI-DEMONOLOGIA": ANGUSTIA, ANOMIA. ALIENAZIOA, MOLDATU EZINA, EZ INTEGRAZIOA, SUMINA, ERRITUALISMOA, ATZERAKUNTZA, ERREBELAMENDUA.

        38. Kevin Lynchen angustia.

        39. Anomia eta anomia-frustrazioa.

        40. Lau erantzun: Eraberritzea, erritualismoa, atzerakuntza, eta errebelamendua.

        41. Kutsadura psikologikoa eta soziologikoa. Psikologikoki osasunaren kalterako diren guneak.

      7. Kapitulua: EUSKAL GIZARTE TRADIZIONALAREN GELDITZEA.

        42. Berriro ere anomia: Portaera-eskemei bat-batean gertatutako zaharkitzapena.

        43. Baloreen arazoa.

        44. Euskal gizarte tradizionalaren gelditzea.

      8. Kapitulua: GIPUZKOA, NAHIKOA OREKATUTAKO HIRI-SAREA. BIZKAIA, DESOREKATUA. NAFARROA ETA ARABA, MAKROZEFALIKOAK.

        45. Hurbilpen intuitibo eta zakarra: Hiriburuen nagusitasun-maila probintziako bigarren hiri nagusiaren aurrean.

        46. Arabarren %74 Gasteizen biltzen den bitartean, Donostiak Gipuzkoarren %25 biltzen du soilik.

        47. Neurri hobeak: hierarkizazio funtzionala, zentralitatea, etab. Gipuzkoa, hiri-eskualdea.

      9. Kapitulua: EUSKARAZ HITZ EGITEN DUTEN GEHIENAK (ERDIA BAINO GEHIAGO) HIRIETAN BIZI DIRA.

        49. Euskararen garrantzia. 632.000 euskaldun 1975. urtean.

        50. Euskararen atzerakada mendeetan barrena.

        51. Hizkuntza-eremuak 1975. urtean. 300.000 euskaldun 10.000 biztanle baino gehiago dituzten udalerrietan.

      BIGARREN ATALA: URBANIZAZIOAREN BEREHALAKO ONDORIOA: ETORKINEN UHOLDEA.

      10. Kapitulua: BI EUSKALDUNETIK BAT ETORKINA DA.

        52. Milioi bat eta laurden (1.248.607) etorkin.

        53. Euskal hirietako biztanleen erdia baino gehiago etorkina da.

        54. Inmigrazioaren eragina oraindik handiagoa da. Etorkinen seme-alabak eta adin-piramideak.

        55. Migrazio-saldoen metodoa. 470.000 eta 560.000 etorkin, gutxi gora-behera, 1950etik 1975era doan epean.

        56. Bilbora eta bere industri eta meatzaritza-zonara datorren etorkin-uholdea XIX. mendearen azken laurdenean. Bizkaitarren laurdena etorkina, 1900. urtean.

      11.Kapitulua: ETORKINEN JATORRIA. IA MILIOI ERDI GAZTELAU-LEONDAR, GAILEGO ETA ASTURIAR 70.000 ANDALUZIARREN AURREAN.

        57. Barne-inmigrazioa: Etorkinen ia milioi erdia euskalduna da, bostetik bi.

        58. Etorkin gehienak Euskadin Iberiar Penintsulako Ipar-ekialde koadrantetik datoz.

        59. Euskaldunen herena, geografikoki dinamikoa: Euskadin jaiotako 673.701 pertsona, jaio ziren tokitik kanpo erroldatuak 1975. urtean.

        60. "Euskal deiturak" edo etorkinen seme-alabak.

        61. Bi komunitate al daude Euskadin?

      12. Kapitulua: PROZESUAREN ERRITMOA ETA 1981EKO ERROLDAK ERAGINDAKO HARRIDURA. ORAIN EUSKADITIK EMIGRATU EGITEN DA.

        62. Gauzak direnak dira hala izateari uzten dioten arte.

        63. "Gelditze"aren errudun ez da hazkunde begetatiboa.

        64. 1970 eta 1975 urteen bitartean, Euskadin beren lurraldetik kanpo jaiotako biztanleak 70.000 gehiago izango dira.

        65. 1975-1981 urteak: Euskaditik emigratu egiten da.

      HIRUGARREN ATALA: SAKONEKO ZERGATIA: INDUSTRIALIZAZIOA.

      13. Kapitulua: EZTI GOZOKO ABARASKA BATERA...

        66. Euskadiren aberastasuna.

        67. Euskadin Espainian baino gauza gehiago zeuden (eta daude).

        68. "Per capita" errentaren adierazle mitikoa: 1955ean espainiar errenta bikoiztuz.

      14. Kapitulua: CINDU-EUSKADI. EUSKADI INDUSTRI HIRIA.

        69. Milioi erdi euskaldun industrian lanean 1975.urtea (biztanleria aktiboaren gehiengo absolutua).

        70. Industriak ere gehiengo absolutua zuen 1975. urtean Euskadiko Barne Produktu Gordinaren sorreran.

        71. Behin betiko mapa bat: Pablo Becerrarena. Euskadi industri hiria da.

        72. CINDU-EUSKADI, Euskadi industri hiria.

        73. Industrializazioa eta urbanizazioa: Euskadi azaltzeko bi erreminta kontzeptual.

      15. Kapitulua: MENDE (?): XIX. MENDEA EUSKADIN (EDO SUSTRAIAK ETA NERBIOAK HAIZEAK ERAMAN)

        74. Garai erabakigarri baten sintesi zaila.

        75. Euskal siderurgiaren ameskeria saihestezina.

        76. Meatzaritza edo esplotazio kolonial nagusia. Euskadiren sartzea munduko katea-maila inperialistaren barruan.

        77. Bi bider berria den klasea Euskadin: Industri proletalgoa.

        78. Gipuzkoako industrializazioaren "eredu" berezia.

        79. Merkataritza-untziteria eta untzigintza. Horien harremanak euskal meatzaritza eta siderurgiarekin.

        80. XIX.mendeko azken hamarkadaren bidegurutze nagusia: norabide-aldaketa erabakigarria eta euskal industri burgesia handiaren integrazioa espainiar estatuaren klase-bloke dominatzailean.

        81. "Beste" burgesia eta "beste" proletalgoa Euskadin. Lehen euskal nazionalismoa.

        82. Karlistadak. "Jauntxoak", herri-masa eta bitartekotza.PNVn duen oihartzuna eta "beste proletalgoa".

        83. XX. mendeari begira.

      16. Kapitulua: 1901-1913: EUSKAL INDUSTRIALIZAZIOAREN ETA BERE EREDU MONOPOLISTA ETA PROTEKZIONISTAREN FINKATZEA:

        84. Enpresa industrialen loraldia eta enpresa-kontzentrazioa.

        85. Euskal kapitalismoaren izaera monopolista berrindartu egiten da eta burgesia eusko-espainolista indarra hartzen doa espainiar Estatuaren klase-bloke dominatzailean.

      17. Kapitulua: GORALDIA ETA KRISIA. 1914-1917.

        86. Urrezko ibaia. 1919. urtean lortutako irabaziak, 1910ean lortutakoak baino berrogeita hamasei aldiz gehiago dira.

        87. Langileen eta nekazarien egoeraren okerragotzea. 1917ko greba.

        88. Euskal nazionalismoak lortutako hauteskunde-arrakasta, PSOEren "hauteskunde-iruzurra" eta bere ituna oligarkia eusko-espainolistarekin.

        89. Lehen Mundu Gerraren ondorengo krisia eta ofentsiba patronala.

        90. Oligarkia eusko-espainolistaren botere ekonomikoaren kontzentrazioa.

        91. Euskadik industrializazio-prozesuarekin jarraitzen du Primo de Riveraren diktadura-garaian.

        92. Munduko krisi ekonomikoaren eta krisi politikoaren pilaketa Errepublika-garaian.

      18. Kapitulua: PROZESU KONTRAESANKORRA. EUSKAL INDUSTRIA GARAI AUTARKIKO-FRANKISTAN.

        93. Tentazioak gaindituz: kapitulu honen ezaugarriak.

        94. Noiz amaitzen da garai hau? Ez 1951. urtean, ez 1953-54 urteetan, ezta 1955-56 urteetan ere: 1959an.

        95. Euskal industriaren kontu berezia "Euzkadi gorri-separatista" deiturikoan, eta 1936-1937ko espainiar Konfederazioa.

        96. Euskal industriaren arrakasta ikusgarria gainerako gerra zibiletik geratzen den gainerako denboran, , frankistak Bilboz jabetuz gero.

        97. Burgesia eusko-espainolistak Euskadiko industriaren (eta gauza guztien) nagusitza berrartzen dueneko jarrera eta planak.

        98. Euskal industria baldintzatzen duten hiru gertakari berrogeigarrenhamarkadan: Gosea, korrupzioa eta errepresioa.

        99. Bi aldaketa: 1945 eta 1951. Ekonomia mundialaren eragina.

        100. Euskal industriaren bilakaera 1939tik 1959ra doan epean: izakiaren eta kontzientziaren arteko gatazka.

        101. Industrializazioak eragindako euskal ekonomiaren eraldaketak garai autarkiko frankistan. Bere azalpen estatistikoa.

      19. Kapitulua: LAU LAGIN KANTOI ARRISKUTSU BATEAN. 1959. URTEA.

        102. 1959. urtea: zeinuz aldatzen duen ehun urteko prozesua.

        103. Gai bat berreskuratu: Kontzertu Ekonomikoak, euskal puzzlearen funtsezko osagarri.

        104. Araba eta Nafarroako industrializazio azkarraren hasiera eta Kontzertu Ekonomikoen faktorea.

        105. Euskadiko "baldintza espezifikoak". Frankisten errepresio amaigabea eta ETAren agerpena.

      20. Kapitulua. HAMAR URTE ERABAKIGARRI: 1960-1969. GORALDIA ETA KRISIEN INKUBAZIOA.

        106. Espainiar "mirari" ekonomikoa, emigratzaile eta turistak, planak eta garapena, stop and go, gizarte-aldaketa eta industrializazioa: hirurogeigarren hamarkada espainiar Estatuan.

        107. Euskadiko Barne Produktu Gordina espainola baino azkarrago hazten da. Araba eta Nafarroakoak, berriz, Gipuzkoa eta Bizkaikoak baino azkarrago.

        108. Arabako industrializazio azkarra, Nafarroako industrializazio garbia. Elkarrekin, bi probintzia horiek Euskadiko industri produktuaren %25 sortuko dute 1969. urtean.

        109. Arabak bikoiztu egingo du biztanleria aktibo industriala.Nafarroan %47 ugarituko da. Bizkaian eta Gipuzkoan %27 eta %16, hurrenez hurren.

        110. Dominazio-sistemaren insufizientzia hirurogeigarren hamarkadan eta hiru erresistentziak: langileak, eliza eta ETA.

        111. 1967-1969: "Ereduak" porrot egiten du, krisiak ugaritu eta inkubatu egiten dira, errepresioa areagotu egiten da, baita euskal erresistentzia ere.

        112. Aurreko orrialdeen garrantzi estrategikoa oraina ezagutzeko eta espainiar "mirari ekonomikoa" ulertzeko.

        113. Hirurogeigarren hamarkadako euskal industrializazioaren berezitasun bat: Arrasateko kooperatibismoa.

        114. Hirurogeigarren hamarkadako euskal industrializazioaren beste berezitasun bat: Nafarroako industri sustapenaren programa.

        115. Euskadiko hirurogeigarren hamarkadari epitafioa: hamarkada horrek inkubatu zituen hirurogeita hamargarren eta laurogeigarren hamarkadetako krisi guztiak.

      21. Kapitulua: FRANKISMOAREN AZKEN URTEAK ETA 1973. NORENGATIK ARI DIRA HIL-KANPAIAK JOTZEN.

        116. Burgoseko prozesutik Carrero Blancoren atentatura.

        117. Berria: Euskadiko Barne Produktu Gordina espainola baino geldiago hazten da. Nafarroa eta Arabaren moteltze handia eta Bizkaiaren mantentzea.

        118. Euskadiko industri hazkundearen moteltzea.

        119. Petrolio-krisia gertatu aurretik hasi zen industri inbertsioen jaitsiera Euskadin.

        120. Atzerriko kapitalaren sartzea Euskadin.

        121. "Desberdina" den Nafarroaren agerpen ikusgarria: langile-borrokaren eta frankisten aurkako erresistentziaren bultzatzaile.

      22. Kapitulua: EUSKAL INDUSTRIAREN KRISIAREN LARRIAGOTZE-AREAGOTZEA FRANKISMOAREN METAMORFOSIAREN (1973-1982) ONDORIOZ.

        122. Prozesu erabakigarria: industrializazioak eragindako proletarizazio/asalarizazioa.

        123. Euskal industri Apokalipsiaren zazpi zaldizkoak: gainpilaketa, metaketa, deskapitalizazioa, desekonomiak,kontrolik eza, azpitertziarizazioa, plangintza falta.

        124. Errenta osoaren (-%3) eta "per capita" errentaren (-%10) atzerakada eta murrizketa Euskadin 1973-1979 urteen artean.

        125. Euskadiko famili errenta erabilgarri osoa %9 jaitsi zen eta, "per capita" errenta, berriz, %15, 1973-1979 urteen artean.

        126. 1981eko abendua: 269.100 langabetu Euskadin. Lau langiletik bat (%24), langabezian.

        127. Zergatik krisia? Tesi baterako hiru faktore: industri egitura, kanpo-harremanak eta gainbeherazko sentiberatasuna.

      23. Kapitulua: EUSKADI IZENEKO INDUSTRI HIRI BATEN KRISI EKONOMIKO, SOZIAL ETA POLITIKOA.

        128. Euskadiko krisi soziopolitikoa edo mapa diferente bat: PNV eta Herri Batasuna, Euskadiko indar nagusiak. Eta abstentzioa.

        129. Tabu den gaia: "independentisten" eta "ia independentisten" %47 (%61, beste zenbaketa batzuen arabera).

      I. LIBURUKIAREN EPILOGOA ETA II. LIBURUKIAREN HITZAURREA.

      BEHIN-BEHINEKO ONDORIOAK: EUSKADIREN KRISIA ETA ESPAINIAR ESTATUAREN DESTINOA.

        Oharra: II. liburukia ez da inoiz bere horretan argitaratu. Bertako materialak Margarita AYESTARAN eta Justo DE LA CUEVA soziologoek beren ondorengo lanei gehitu zizkieten (Ikus bien curriculumak. Esate baterako, PNVren zatiketa. EA, HB, ETA eta espainiar estatuaren deslegitimazioa Euskadi Hegoaldean liburuaren zatirik handiena osatzen dute.

      LORBIDEk itzulia euskarara

      Euskal Herria, Europako nazio-herri zaharrena nagusien orrira